Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi


Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Konusu 119 Defa Okundu. Tarihinde Yayınlandı.


Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, tıpkı Avrupa Birliği gibi uluslarüstü bir kurumdur. Kaynağı Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’dir. Mahkemede sözleşmeye taraf olan devlet sayısı kadar hakim görev yapmaktadır.

Bu hakimler aday devletler tarafından önerilen üç kişi arasından Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi tarafından dokuz yıllığına ve bir kez görev yapmak üzerine seçilir. Fakat görev süresi dolmadan yetmiş yaşına ulaşan hakimler emekli edilir.

Hakimler üye devletler tarafından Meclis’e öneri olarak sunulsa da mahkemedeki görevlerini üye devletler adına değil mahkeme adına yerine getirirler. Bu nedenle bağımsız ve tarafsız davranmak zorundadırlar. Bağımsızlığından veya tarafsızlığından şüphe edilen hakimler Meclis tarafından göreve getirilmezler.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin kurulma amacı, evrensel nitelikteki insan hakları kavramını korumaktır, böylece her birey insan onuruna ve şerefine yaraşır bir hayat sürebilir. Hakimlerin seçiminde gösterilen özen bu amaca hizmet etmek içindir. Üye devletlerin çıkarlarını, hak kaybına uğramış bireylerin çıkarlarından üstün tutma ihtimali olan hakimler göreve getirilmezler.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Başvuru Şartları

AİHM’e, AİHS taraf devletler ve Sözleşme kapsamındaki haklarının taraf devletler tarafından ihlalinden mağdur olan tüm bireyler başvurabilir. Unutmamak gerekir ki ihlal sebebiyle dava edilecek devlet sözleşmeye taraf olmalıdır. İhlal ise devlet veya devlet adına kamu gücünü kullanan kamu görevlisi tarafından yapılmalıdır. Dolayısıyla gerçek kişilere karşı AİHM’e başvuramazsınız, yani özel hukuk alanına giren konularda başvuru yolu kapalıdır.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi

Başka bir başvuru şartı ise iç hukuk yollarının tüketilmesidir. Yani hakkınızı öncelikle ihlal eden devletin ulusal mahkemelerinde aramalısınız. Bu hak arayışı sonucunda ihlalin devam ettiği görüşünde olmanız halinde AİHM’e başvurabilirsiniz. Ülkemize göre bir örnekle başvuru durumunu anlatacak olursak; bir kamu görevlisi hakkı olmadığı halde göreviyle ilgili bir konuda sizin hakkınızı ihlal etti. İlgili idareye uygulamanın yanlış olduğu gerekçesiyle ve iptali için başvuruda bulundunuz. Başvurunuz reddedildi ve idare mahkemesinde hakkınızı aramaya koyuldunuz. Bu arayışınız da sonuçsuz kaldı. Kararı temyiz ettiniz, temyiz aşamasında sizin aleyhinize karar verildi. İşte bu durumda başvuru hakkınız bulunmaktaydı, çünkü Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru hakkımız yoktu. İç hukuk yollarının tüketilmesiyle, bireyler AİHM’e başvuruyor ve Türkiye yüksek tazminatlar ödemek zorunda kalıyordu. Bu kaybın önüne geçilmesi için Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yolu açıldı. Böylelikle Anayasa Mahkemesi, mahkemelerimizde verilen kararların hukuka uygunluk denetimini yapan son yetkili merci halini aldı. Bu değişiklikle birlikte AİHM’e başvuruda bulunabilmek için Anayasa Mahkemesi’ne başvuruda bulunmak ve hak ihlalinin bu mahkeme tarafından da devam ettirilmesi gerekli oldu. Ancak bu konunun bazı istisnaları bulunmaktadır. Bu istisnalardan en önemlisi ve ülkemizde en çok görüleni davanın sürüncemede kalmasıdır. Bu durumda başvuruda bulunabilmek için iç hukuk yollarını tüketmeniz gerekmez.

Yukarıda bahsedilen sözleşmeye taraf olma ve iç hukuk yollarını tüketme şartları sağlandıktan sonra başvurularınızı gerçekleştirebilirsiniz. Başvurunuzu, hak ihlaline konu olan olayın dava edilmesi ve dava hakkında kesin kararın verilmesinden sonra dört ay içinde yapmanız gerekiyor.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Başvuru Süreci

Şartların uygun olması halinde, AİHM Başvuru Formu doldurarak başvuru yapılır. Başvurunuzda sözleşmeye taraf olan ülkelerden herhangi birinin dilini kullanabilirsiniz. Türkiye’de sözleşmeye taraf olduğuna göre, başvurunuz Türkçe olabilir. Ancak İngilizce veya Fransızca başvuruda bulunduğunuzda başvurunuz daha çabuk sonuçlanır, çünkü bu iki dil Mahkeme için resmi dildir.

Hazırladığınız başvuru formunu, “Cour européenne des droits de l’homme / Conseil de l’Europe / 67075 Strasbourg Cedex – FRANCE”  adresine göndermeniz gerekir. Mahkemeye başvuru ve devamında yapılacak tüm görüşmeler yazılı olarak ve posta yoluyla yapılır. Yazılı olarak ilerletilen bu süreç davanın bir parçasıdır, davalar genellikle duruşmasız görülür, söz konusu bu süreç esnasında talebiniz hakkında karar verilerek dava sonuçlandırılır.

Yazının genelinden anlaşıldığı üzere, Mahkeme ilgili Sözleşmeye taraf olan devletler tarafından yapılan hak ihlallerini tespit etmeye ve engellemeye çalışır. Bu misyonunu yerine getiren Mahkeme başvurucular için her türlü kolaylığı sağlamaya çalışır. Başvuru kolaylığı sağlanması amacına uygun olması için, ulusal mahkemelerde alınan dava harçları alınmamaktadır. Yani AİHM’e başvuru ücretsizdir.

Yaptığınız başvuru, Mahkeme’de bir hakim tarafından incelenir. Tek hakim tarafından yapılan bu ilk incelemede başvurunuzun esasına girilmeden yukarıda bahsettiğimiz şekil şartları göz önünde bulundurulur. Bu süreçte başvurunun içeriğini oluşturan esasa girilmez. Yapılan inceleme sonucunda başvurunuzun şartlara uygun olduğu tespit edilerek dava talebi işleme alınır.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Yargılama Süreci

Başvurunuz kabul oldu ve AİHM tarafından görülmeye başlandı. Bu durumda ilk önce dostane çözüm yolu denenir. AİHS’de bahsedilen bu yönteme göre, Mahkeme başvurucu ve sözleşmeye taraf olan devlet arasında gizli bir görüşme yürütür. Bu görüşmede hem Sözleşme’ye uygun hem de Mahkeme tarafından kabul edilecek bir çözüm bulunmaya çalışılır. Bulunan çözümün Mahkeme tarafından onaylanmasıyla dosya kapanır. Dostane çözüm yöntemiyle başvuru sonuca kavuşturulamazsa, mahkemede görülmeye başlanır.

Bu sürecin devamında yargılamaya devam edilir. Dostane çözüm yöntemi için dosyanın kayıtlı olduğu dava dairesi tarafından görevlendirilen inceleme yargıcı tarafından hazırlanan rapora göre mahkeme esasa ilişkin karar verir.

Dairenin karar vermesinin ardından üç aylık temyiz süresi başlar. Taraflar verilen kararı Büyük Daire önüne götürülmesini talep ederek temyiz edebilir. Temyiz süresi, kararın tebliğ tarihinden itibaren başlar. Temyiz hakkının kullanılmasıyla on yedi üyeden oluşan Büyük Daire, yedi üyeden oluşan normal dairenin verdiği kararı inceler ve esas hakkında görüşünü bildirir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarının Uygulanması

Mahkeme tarafından verilen kararlar, Sözleşmeye taraf olan devletler için bağlayıcıdır. Ancak kararların icrası Mahkeme tarafından denetlenmez. Kararların icrası Avrupa Birliği Bakanlar Komitesi tarafından takip edilir. Alınan kararların uygulanmaması halinde Komite siyasi bir baskıda bulunabilir. Buna rağmen kararı uygulamamakta direnen devlete karşı uygulanabilecek en aşırı yaptırım Konsey üyeliğinin askıya alınmasıdır, ancak bu yaptırıma daha önce hiç başvurulmamıştır.

Devletlerin, Mahkeme kararının icrasının gerçekleştirildiğini Konsey’e rapor etmesiyle, dava dosyası kapatılır.


Yazının Başka Dillere Çevirisi İçin

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi


3 yorum

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*